KISACA CELALİ İSYANLARI ÇIKIŞ HİKAYESİ

1519 yılında Bozoklu Şeyh Celal önderliğinde Yozgat çevresinde Alevi Türkmen halk arasında başlayan isyandır. Vergi toplayan memurların yolsuzlukları, Osmanlı idaresine duyulan memnuniyetsizlik, ağır vergiler, toprakları elinden alınan sipahiler bu isyanın çıkış sebeplerindendir. İsyan çok kısa sürede diğer yörelere doğru yayılmış ve Bozoklu Celal, Anadolu’da büyük bir üne sahip olmuştur. Kısa sürede büyüyen bu isyanları Osmanlı Devleti kanlı bir şekilde bastırmıştır. Ayaklanmanın adı ilk isyanı başlatan kişi olan Şeyh Celal’in isminden gelmektedir. Bundan sonra Anadolu’da çıkan diğer isyanlara da Celali İsyanları, isyancılarına ise Celali denmiştir.

CELALİ İSYANLARININ NEDENLERİ

16. yüzyıl sonlarında başlayan Celali İsyanları sebepleri nelerdir? 

16. yüzyılın sonlarında başlayan Celali isyanları nedenleri arasındaki en temel konu ekonomik ve toplumsal bunalımdı. Coğrafi keşifler sonucunda Anadolu ile Akdeniz üzerinden geçen ticaret yolları eski önemini yitirmeye başlamıştı. Osmanlı ekonomisinde büyük bir öneme sahip olan bu ticaret yollarının önemsizleşmesi devletin gelirlerinin azalmasına ve ekonomik anlamda gerilemeye sebep olmuştu. Para değer kaybediyor, işsizlik artıyordu. Gerileyen Osmanlı ekonomisinin karşısında ise gittikçe güçlenen, gelişen Avrupa devletleri vardı. Bu yüzden fetihler durma noktasına gelmiş, savaşlardan elde edilen ganimetler azalmaya, savaş giderleri ise artmaya başlamıştı. Osmanlı hazinesindeki para gittikçe azalıyordu. Bu duruma bulunan çözüm ise halktan alınan vergiler artırmaktı. Özellikle topraktan alınan vergiler artmıştı. Bu durum köylülerin vergiler altında daha çok ezilmesine sebep olmuştu. 

Osmanlı’da tımar sistemi uygulanmaktaydı. Bu sistem sebebiyle vergiyi dirlik sahipleri toplamaktaydı. Dirlik sahipleri reayaya zulmediyor, kanunun emrettiğinden daha çok vergi toplamaya çalışıyorlardı.  Köylüler zulümden ve haksızlıktan yorulup topraklarını terk ettiler. Geçim kaynağı aramak, iş bulmak için kasaba ve şehirlere akın ettiler. İş bulamayanlar ise eşkıyalık yapmaya başladılar. Levent ve suhte olarak iki zümreden oluşan bu gruplar devletin asayişini bozmaktaydı.

Osmanlı Devleti’nde toprak sistemi bozulmaktaydı. Ordu artık tımarlı sipahiler yerine sekbanlardan oluşuyordu. Sekbanlar ücretli askerlerdi ve savaş zamanı düzenli aylık alırken barış zamanlarında aylıksız kalmaktaydılar. Aylıksız kaldıklarında ise eşkıyalık yapmaya başlıyorlardı. Maddeler halinde Celali İsyanları nedenleri:

Kısaca Celali İsyanlarının Nedenleri :

• Ekonomik ve Toplumsal bunalım
• Vergilerin artırılması
• Dirlik sahiplerinin halka zulmetmesi

ANADOLU’DAKİ ÖNEMLİ CELALİ İSYANLARI

Şeyh Celal İsyanı : Celali ayaklanmaları arasında yer alan ilk isyandır. Bozoklu Şeyh Celal önderliğinde başlamış ve öldürülmesiyle sona ermiştir.

Baba Zünnun İsyanı : Kanuni Sultan Süleyman döneminde vergilerin adaletsiz olduğunu düşünen Baba Zünnun önderliğinde başlamıştır. İsyana sebep olan kişilerin öldürülmesiyle sonlanmıştır.

Kalender Çelebi İsyanı : Ankara çevresinde Kalender adındaki kişi tarafından çıkarılmıştır. Artan vergiler sebebiyle başlayan isyan kısa sürede büyümüş ve kanlı bir şekilde sona ermiştir.

Karayazıcı İsyanı :  Sekban bölükbaşı olan Karayazıcı önderliğinde Sivas ve Maraş bölgesinde ortaya çıkmıştır. Bu isyana dirlikleri elinden alınan sipahiler, çiftbozan köylüler, işsiz kalan sekbanlar, yönetimden hoşnut olmayan beyler, paşalar katılmıştır.

Deli Hasan İsyanı : Karayazıcı’nın kardeşidir. Abisinin ölümünden sonra ayaklanma büyüdü ve Deli Hasan Orta Anadolu’ya egemen hale geldi. Devlet isyanın üstesinden gelebilmek için O’nu Bosna Beylerbeyliği’ne paşa olarak atadı.

Diğer Önemli İsyanlar : Tavil Ahmed, Canbulatoğlu ve Kalenderoğulları isyanları da önemli Celali isyanları arasındadır.

CELALİ İSYANLARININ SONUÇLARI 

Ağır vergiler altında ezilen reayanın, toprakları alınan eski sipahilerin, geçinemeyen köylülerin de dahil olduğu Celali ayaklanmaları, Anadolu’da meydana gelen en büyük ayaklanmalar arasındadır. Ağır vergi yüküne dayanamayıp topraklarını terk eden köylüler işsiz kalmış ve kentlere göçmüşlerdir. Bu da Büyük Kaçgun’a sebep olmuştur. Büyük Kaçgun, Celali İsyanlarının sonuçları arasından yalnızca biridir. Vergiler dolayısı ile büyük borçların altına giren köylüler, topraklarını tefecilere devretmek zorunda kalmıştı. Bu durumunun sonucunda ise tımar sistemi bozuldu, kırsal bölgelerde güvensizlik ortamı oluştu. Tarımsal üretim düştü, kıtlık baş gösterdi. Tarım ürünlerinin fiyatı yükseldi. Yüz binlerce insan canını, malını yitirdi. Kısaca Celali İsyanları Sonuçları :

Maddeler Halinde Celali İsyanlarının Sonuçları :

• Büyük Kaçgun adı verilen köyden kente göçler gerçekleşti.
• Tımar Sistemi bozuldu.
• Osmanlı toprak sistemi bozuldu.
• Kırsal bölgelerde eşkiyalar çoğaldı.
• Tarımsal üretim azaldı. Kıtlık başladı.
• Yüzlerce insan öldü.

BONUS

Yazımızda Celali İsyanlarının çıkış hikayesi nedir? , Celali İsyanlarının nedenleri nelerdir? ve Celali İsyanlarının sonuçları nelerdir? sorularının cevaplarını verdik. Ve bonus olarak ise celallenmek teriminin nereden geldiğini açıklıyoruz: İsyanlar sırasında birçok kent, kasaba, köy yıkıldı. Günümüzde sıkça kullanılmakta olan celallenmek terimi isyana da ismini veren Celal isminden gelmektedir. 

OSMANLI’NIN BÜYÜK AYAKLANMALARINDAN: CELALİ İSYANLARI yazısı ilk önce KlosLog üzerinde ortaya çıktı.

1453 yılında Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u fethetmiş ve İslam dünyasının takdirini kazanmıştır. Bu başarının ardından 1460 yılında Mora’yı fethetmiş, 1461 yılında ise Trabzon Rum İmparatorluğu’na son vermiştir. 1462’de Eflak, 1463 yılında ise Bosna-Hersek’i fetheden II. Mehmet fetih hareketlerine devam etmiş ve Osmanlı Devleti’nin İslam dünyasında prestij kazanmasını sağlamıştır. Fakat Anadolu’da güçlenen tek devlet Osmanlı değildi. Uzun Hasan önderliğindeki Akkoyunlu Devleti de gücünü artırıyordu.

UZUN HASAN KİMDİR ?

Uzun Hasan , 1453 – 1478 yılları arasında günümüz İran, Irak, Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye’nin bir bölümünü kapsayan Akkoyunlu Devleti’nin hükümdarlığını yapmıştır. Eşi, Trabzon Rum İmparatorunun kızı Katerina Depina’dır.

OTLUKBELİ SAVAŞI’NIN NEDENLERİ

Fatih Sultan Mehmet , 1461 yılında Trabzon Rum İmparatorluğu’na karşı sefere çıkmıştır. İmparatorluğun damadı olan Uzun Hasan , yardım için Trabzon’a gelmiş fakat Trabzon’un fethedilmesini engelleyememiştir. 1466 yılına gelindiğinde ise Osmanlı Devleti Karamanoğulları Beyliği’nden Konya ve Karaman’ı almıştır. Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan fethedilen bu toprakların Osmanlı’ya ait olmasını sindirememiştir.

Akkoyunlu Devleti de topraklarını genişletmeye devam ediyordu. Osmanlı Devleti en büyük düşmanlarındandı. Bu yüzden Osmanlı aleyhinde Venedikliler ile işbirliği yapmıştır. Yapılan bu ittifakın üzerine Fatih Sultan Mehmet , Otlukbeli üzerine sefere çıktı.

Kısaca Otlukbeli Savaşı Nedenleri :

• Akkoyunlu hükümdarı olan Uzun Hasan’ın Karamanoğulları Beyliği’nden alınan toprakların geri verilmesini istemesi
• Uzun Hasan’ın Trabzon Rum İmparatorluğu’ndan alınan toprakların geri verilmesini istemesi
• Akkoyunluların Anadolu’daki Türk siyasi birliğini tehdit etmesi
• Osmanlı Devleti’nin Doğu Anadolu’da güç elde etmek istemesi
• Uzun Hasan’ın Venedikliler ile Osmanlı aleyhinde ittifak yapması

1473 OTLUKBELİ SAVAŞI VE SONUÇLARI

Uzun Hasan’ın Venedikliler ile Osmanlı Devleti’nin aleyhinde yaptığı ittifak üzerine II. Mehmet, Otlukbeli üzerine sefere çıkmıştır. Bugünkü Erzincan yakınlarında gerçekleşen Otlukbeli Savaşı , Akkoyunlu Devleti’nin hezimeti ile sonuçlanmıştır.

Uzun Hasan’ın Otlukbeli Savaşı ile aldığı mağlubiyet, Akkoyunlu Devleti için büyük bir bozgun olmuş ve devlet yıkılma sürecine girmiştir.

Otlukbeli Savaşı’nın Sonuçları :

• Otlukbeli Savaşı sonucunda Akkoyunlu Devleti yıkılma sürecine girmiştir.
• Osmanlı Devleti, sınırını Fırat Nehrine kadar genişletmiş ve Doğu Anadolu’da nüfuz elde etmiştir.
• Anadolu Türk siyasi birliğinin sağlanması yönünde büyük ve güçlü bir adım atılmıştır.

ORTA ÇAĞ’IN EN BÜYÜK SAVAŞLARINDAN: OTLUKBELİ SAVAŞI (1473) yazısı ilk önce KlosLog üzerinde ortaya çıktı.

II. Mehmet , İstanbul’u fethetmeyi ve Bizans’ı ortadan kaldırmayı kendisine amaç edinmişti. Bunun için birçok sebebi bulunmaktaydı.

II. MEHMET’İN İSTANBUL’U FETHETMEK İSTEMESİNİN SEBEPLERİ

• Osmanlı’nın toprak bütünlüğünü bozmaktaydı. İstanbul, Bizans’a aitti ve Anadolu ile Rumeli toprakları arasındaki bağlantının sağlanmasını engelliyordu.
• Osmanlı’nın Rumeli’de ilerlemesine engel oluyordu.
• Bizans, Osmanlı şehzadelerini koruyor ve taht kavgalarına sebep oluyordu.
• Bizans, Anadolu beyliklerini kışkırtıyor ve Anadolu siyasi birliğini bozmaya çalışıyordu.
• Hristiyan dünyasını kışkırtan Bizans, Haçlı Seferlerine sebebiyet veriyordu.
• Fatih Sultan Mehmet ; İpek Yolu’nun Avrupa’ya açılan kapısına ve Karadeniz Ticaret Yolu ile boğazlara hakim olmak amacındaydı.
• Fatih Sultan Mehmet , Hz. Peygamber’in hadisine nail olmak istiyordu.
• Kara ve deniz ticareti bakımından İstanbul çok önemli bir konumdaydı.

İSTANBUL’UN FETHİ ÖNCESİ

II. Mehmet önderliğinde Osmanlı Devleti İstanbul’un fethi için hazırlıklar yapmaya başlamıştı. Bizans ise İstanbul’u korumak istiyordu ve bunun için hazırlıklara başlamıştı.

İstanbul’un fethi için Osmanlı Devleti nasıl hazırlıklar yaptı?

Bizans, şehrini korumak için nasıl önlemler aldı?

İSTANBUL’UN FETHİ İÇİN YAPILAN HAZIRLIKLAR

• Bizans’a dış ülkelerden yardım gelmemesi için Anadolu Hisarı’nın karşısına Rumeli Hisarı yaptırıldı.
• Şahi ismi verilen toplar döktürüldü. Şahi topları , İstanbul’un fethi sırasında çok önemli bir yere sahip olan özel savaş topudur.

” II. Mehmet’in İstanbul’un fethinde kullanılmasını planladığı şahi topları o zamana kadar eşine rastlanmamış bir savaş aleti olacaktı. Fatih Sultan Mehmet önderliğinde çizimi yapılan şahi topları üç ay içinde savaşa hazır hale getirildi. Topların dökümünü ise Macar asıllı top döküm ustası Urban yapmıştır. ”

• Donanma güçlendirildi.
• Bizans’a ait olan Vize ve Silivri kaleleri alındı.
• Surlara tırmanmak için tekerlekli kuleler yapıldı.
• Gemileri karadan yürütmek için kızaklar yapıldı.
• Balkanlarda güvenliği sağlamak için Venedikliler ve Macarlar ile barış antlaşmaları yapıldı.

BİZANS’IN ALDIĞI ÖNLEMLER

• Halk silahlandırıldı.
• Haliç’in ağzı zincirlerle kapatıldı.
• Grejuva (Rum Ateşi) adı verilen savaş malzemesi geliştirildi.
• Avrupa devletlerinden yardım istedi.
• İstanbul surlarını güçlendirdi.
• Katolik ve Ortodoks kiliseleri birleştirilmek istendi.

İSTANBUL’UN KUŞATILMASI VE FETHİ

İstanbul’un fethi için karada ve denizde 6 Nisan 1453 tarihinde saldırı başladı. II. Mehmet’in fetih için döktürdüğü toplar İstanbul’un surlarını sarsmaya başlamıştı. Kuşatmanın başlamasından 12 gün sonra,18 Nisan tarihinde bütün İstanbul adaları ele geçirilmişti. Fakat Haliç, Bizans tarafından zincirlerle kapatılmıştı ve zincirler kuşatmanın başarısını gölgeliyordu. Bu durum karşısında II. Mehmet müthiş bir plan yaparak 22 Nisan’da Osmanlı donanmasını Haliç’e karadan indirdi. Kuşatmanın seyri değişiyordu, II. Mehmet’in zekice planları sayesinde Bizans’ın direnci kırılıyordu. 29 Mayıs 1453 tarihine gelindiğinde ise son bir harekatla kuşatma zaferle sonuçlandı. İstanbul artık Osmanlı Devleti’ne aitti. Fetih herekatı başarı ile sonuçlanmış, II. Mehmet Hz. Peygamber’in hadisine mazhar olmuştur.

Hz. Peygamber’in İstanbul’un fethi ile ilgili olan hadisin tercümesi:

‘’Konstantiniyye elbet fetholunacaktır. Onu fetheden komutan ne güzel komutan, onu fetheden asker ne güzel askerdir.’’

Ya

ÇAĞ AÇAN FETİH: İSTANBUL’UN FETHİ yazısı ilk önce KlosLog üzerinde ortaya çıktı.

REFORM HAREKETLERİ NEDENLERİ

Reform hareketleri Katolik Kilisesi’ne karşı yapılmış olan dinsel nitelikli bir harekettir. Her şey o dönemde yaşayan Hristiyanların Katolik din adamlarının tam olarak görevlerinin ne olduğu sorgulamaya başlamasıyla ortaya çıktı. Ayrıca kilisenin siyasi gücü giderek artıyordu ve daha fazla zenginleşiyorlardı. Maddeler halinde reform hareketlerinin nedenleri:

• Katolik din adamlarının görevlerinin sorgulanması
• Katolik mezhebinin sorgulanmaya başlaması
• Kilisenin fazlaca zenginleşmesi
• Kilisenin siyasi gücünün artması
• Katolik din adamlarının para karşılığında günah affetmesi
• Kilisenin halkı ekonomik olarak zora sokması

REFORM VE MARTIN LUTHER

 Martin Luther , Katolik Kilisesinin uygulamalarına karşı çıkan Alman bir keşişti. Kilisenin görev bilincinin yeniden biçimlenmesi, bu alanda reform yapılması gerektiği düşüncesini öne sürmüştür. Ardından düşüncelerini içeren bir bildiri yayımladı ve insanların birçoğunun bu düşünceyi benimseyip Martin Luther’e destek vermeleriyle reform hareketleri resmen başladı. Artık insanlar doğruyu Papa’nın veya din adamlarının söylediklerinde değil Kutsal Kitaplarda aramaya başladılar.                          

PROTESTANLIK MEZHEBİNİN DOĞUŞU

Protestanlık , Martin Luther önderliğinde başlayan dini reform hareketlerinin sonucunda ortaya çıkan bir mezheptir.

Protestan ‘’başkaldırı, protesto’’ anlamlarına gelen Almanca kökenli bir sözcüktür. 1529 yılında V. Karl reforma karşı çıkmış ve Martin Luther taraftarlarınca protesto edilmiştir. Başkaldıran, protesto eden bu kişilere protestan denmiş ve bir mezhep haline gelmiştir.

Reform sonrasında ortaya çıkan din akımı Avrupa ülkelerinde farklı biçimlerde yayılmıştır;

• İsveç, Norveç ve Danimarka’da Luthercilik
• İskoçya ve İsviçre’de Presbiteryenlik
• İngiltere’de Anglikanlık

REFORM HAREKETLERİNİN SONUÇLARI

Maddeler halinde reform hareketlerinin sonuçları:

• Avrupa ülkelerinde yeni mezheplerin ortaya çıkması ile mezhepler arasında çatışmalar meydana gelmeye başladı.
• Protestanlığın ve diğer mezheplerin ortaya çıkması Avrupa’nın siyasi birliğinde ve mezhep birliğinde bozulmalara sebep olmuştur.
• Avrupa’nın siyasi birliğinin bozulması sebebi ile Osmanlı Devleti’ne karşı yapılması planlanan Haçlı Seferi gerçekleşmemiştir.
• Katolik Kilisesi ve din adamları itibar kaybetti. İtibar kayıpları sebebi ile kilise kendini yenilemek zorunda kaldı.
• Kilise siyasi gücünü kaybetti.
• Avrupa ülkelerinde mezhepler arası savaşlar ortaya çıktı, kanlar döküldü.

REFORM VE AVRUPA

Reform hareketleri sonucunda Protestanlık ve diğer din akımları oluşmuş ve sonucunda çeşitli çatışmalar ve sorunlar meydana gelmiştir.

• Avrupa’da Otuz Yıl Savaşları : 1618-1648 yılları arasını kapsayan savaşın temel sebebi Protestan ve Katolik mezheplerinin çatışmasıdır. Avrupa’da Otuz Yıl Savaşları sonucunda Protestanlar galip gelmiş ve 1648 yılında Vestfalya Antlaşması (Westphalia Antlaşması) imzalanmıştır. Çok kan dökülen bu savaş sonrasında Avrupa’da kıtlık ve salgınlar baş göstermiştir.
• Almanya: Reform hareketleri sonucunda Almanya oldukça çok can kaybetti. Ayrıca Otuz Yıl Savaşları ve yağmalar sonucunda ekonomik olarak geriledi ve halk sefalete sürüklenmeye başladı.
• İspanya: Ülke içinde isyanlar baş göstermiştir.

Avrupa’da epey kan döken din çatışmaları sonucunda Orta Çağ zihniyeti sona ermiş ve dini konuların tartışılabilmesine ortam hazırlanmıştır. Ayrıca kilisenin siyasi etkisini yitirmesi, devletlerin mutlak güçlerini artırmalarında etkili olmuştur.

MARTIN LUTHER VE REFORM HAREKETLERİ yazısı ilk önce KlosLog üzerinde ortaya çıktı.

KISACA RUMELİ HİSARI

Boğazkesen Hisarı olarak da bilinen Rumeli Hisarı, Osmanlı Padişahı Fatih Sultan Mehmet ( II. Mehmet ) tarafından 1452 yılında mimar Muslihittin’e yaptırmıştır. 4 ay gibi çok kısa bir sürede yapılan hisar İstanbul Boğazı’nın en dar kesiminde Anadolu Hisarı’nın tam karşısına yaptırılmıştır.

Rumeli Hisarı , Boğazkesen Hisarı dışında Başkesen Hisarı, Yenihisar, Yenicehisar, Yeni Kale, Kulle-i Cedide, Nikhisar gibi isimlerle de anılmıştır. 

RUMELİ HİSARI NE ZAMAN YAPILDI?

Sarıyer’de bulunan Rumeli Hisarı’nın yapımına 15 Nisan 1542 tarihinde başlanmıştır. Yapımı sadece dört ay sürmüştür.

RUMELİ HİSARI’NIN YAPILMA AMACI

Dönemin padişahı olan Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’u fethetmeden önce Boğaz’dan gelebilecek saldırılara karşı Rumeli Hisarı’nı yaptırmıştır. İstanbul’u alabilmek için öncelikle boğazdan gelebilecek olan yardımları engellemeliydi. Bu amaçla Rumeli Hisarı’nı yaptırmıştır.

RUMELİ HİSARI YAPIMI

1452 yılının Nisan ayında yapımına başlanan Rumeli Hisarı’nın bir bölümü bizzat Fatih Sultan Mehmet’in denetimi altında yapılmıştır. Güvenliğin sağlanmasına önem veren II. Mehmet diğer bölümlerden her birinin denetimi için Paşa atamıştır.

Güvenliği sağlamak amacı ile önce kıyıda bulunan 22 metre yüksekliğindeki Halil Paşa Kulesi inşa edilmiştir. Ardından ise tepe üzerinde yer alan silindirik planlı 28 metre yüksekliğindeki Saruca Paşa Kulesi ve 21 metre yüksekliğe sahip olan silindirik planlı Zağanos Paşa Kulesi yapılmıştır. Rumeli Hisarı’nın en büyük burçlarından olan bu kuleler, denetimini yapan paşaların isimleri ile anılmaktadır.

Rumeli Hisarı, daha sonraları Osmanlı Devleti’nde siyasi suçlular için hapishane olarak kullanılmıştır.

Evliya Çelebi Rumeli Hisarı’ndan şu şekilde bahsetmiştir*:

Etrafında hendeği yoktur. Cürmü dairen madar altı bin adımdır. Duvarının kaddı kırk ziradır. Üç kalesi seksen zira mekkidir. Her biri kehkeşanasa asümana ser çekip ta zirvei ala alemi dibinde göz göz dizdeban kuleciği vardır. Her biri onar tabaka höcrelerdir.

Padişah bir adama gazap etse Mim kalesine hapsederler. Üç kapısı vardır. Biri şimale nazır (Dağ Kapısı), diğer aşağı şehre nazrı (Hisarca Kalesi), üçüncüsü demir pencereli (Sel Kapısı) dir. Daima mesduttur. Yüz beş pare topu vardır. Amma lebideryada boğaza nazır bir tepede içine adam sığar Balyemez ve Şayka topları var. Kale Dizdarı ve üç yüz kadar neferat gece ve gündüz amade dururlar. Kale içinde kayalarda kırlangıç aşiyanı gibi yüz seksen kadar neferat haneleri vardır. Bir minareli Ebülfetih Camiii, iki mescidi, iki buğday ambarı var. Başka imaret yoktur.

GÜNÜMÜZDE RUMELİ HİSARI

Rumeli Hisarı günümüzde müze olarak kullanılmaktadır. 1953 yılında hisar restore edilmiş ve 1968 yılında Hisarlar Müze Müdürlüğüne bağlı olarak ziyarete açılmıştır. Müze ile ilgili detaylı bilgiye sahip olmak için https://muze.gov.tr/muze-detay?DistId=MRK&SectionId=HIS01 linkine tıklayabilirsiniz.

KULLE-İ CEDİDE: RUMELİ HİSARI yazısı ilk önce KlosLog üzerinde ortaya çıktı.

SEVR ANTLAŞMASI TARİHİ

Sevr Antlaşması 10 Ağustos 1920 tarihinde Fransa’nın başkenti Paris’te imzalanmıştır. Bu antlaşmayı imzalayan heyetin içerisinde Sadrazam Damat Ferit Paşa, Mehmet Hadi Paşa, Rıza Tevfik Bey ve Reşat Halis Bey bulunuyordu.

ANTLAŞMANIN İMZALANMASI

Osmanlı Devleti ve müttefikleri olan Almanya, Avusturya – Macaristan ve Bulgaristan 1. Dünya Savaşı’nda yenik düşmüş bunun üzerine 22 Nisan 1920’de San Remo’da toplanacak olan Barış Konferansı’na çağrılmışlardır. İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, ABD, İtalya, Japonya, Yunanistan, Sırbistan) San Remo konferansından sonra her devletle ayrı barış antlaşması imzaladılar. Osmanlı Devleti Hükümeti kendisine önerilen barış antlaşmasını şartlarını ağır buldukları gerekçesi ile imzalamamışlardır.

     Ahmet Tevfik Paşa, kendilerine sunulan barış antlaşmasının şartlarının ‘’devlet kavramı ile bağdaşmadığını’’ bildirmiştir.

Daha sonra yeni sadrazam Damat Ferit Paşa önderliğinde Paris’e tekrar bir heyet gitmiş ve bu heyet 10 Ağustos 1920 tarihinde Sevr Antlaşması’nı imzalamıştır. İmzacı Osmanlı heyetinin içerisinde Sadrazam Damat Ferit Paşa, Mehmet Hadi Paşa, Rıza Tevfik Bey ve Reşat Halis Bey bulunuyordu. Bu antlaşma Osmanlı Devleti’nin imzalamış olduğu son antlaşmadır.

SEVR ANTLAŞMASI MADDELERİ

Osmanlı Devleti’nin bölüşülüp parçalanmasını öngören Sevr Antlaşması maddeleri aşağıda bulunmaktadır.

Başlıca hükümler:

• Sınırlar ile ilgili hükümler : Çatalca’ya kadar bütün Trakya, Ege Adaları ve İzmir Yunanistan’a; Suriye ve Kilikya Fransa’ya; Irak ve Filistin İngiltere’ye ; Edremit’ten Kilikya’ya kadar tüm kıyı şeridi ve On iki Ada İtalya’ya verildi.
• Yeni Devletler : Doğu’da bağımsız bir Ermenistan, Güneydoğu’da bağımsız bir Kürdistan Devleti kurulacak.
• Boğazlar : İstanbul ve Boğazlar İngiltere ile müttefiklerinin işgaline bırakıldı. Boğazların yönetim ve denetimi içinde Osmanlı İmparatorluğu’nun bulunmadığı bir uluslararası kurula bırakıldı.
• Kapitülasyonlar : Osmanlı’nın 1914’te tek taraflı olarak feshettiği kapitülasyonlar daha da ağırlaştırılarak yeniden yürürlüğe konulacak.
• Askeri Konular : Devletin askeri gücü 50.000 kişiye indirilecek, liman, ırmak ve demir yolları uluslararası denetime bırakılacaktı.
• Azınlık Hakları : Osmanlı din ve dil ayrımı gözetmeksizin tüm vatandaşlarına eşit haklar verecek, tehcir edilen gayrimüslimlerin malları iade edilecek, azınlıklar her seviyede okul ve dini kurumlar kurabilecekti.
• Savaş Suçları : Savaş döneminde katliam ve tehcir suçları işlemekle suçlanan kişiler yargılanacaktı.
• Savaş Tazminatı : Devlet savaş tazminatı ödemekle yükümlü kılındı.

SEVR ANTLAŞMASI’NIN GEÇERLİLİĞİ

Padişah adına imzalanan ve Anadolu’nun paylaşılmasını öngören Sevr Antlaşması , Türk ulusunca onaylanmadı. Ve yapılan Kurtuluş Savaşı ile antlaşma hükümsüz kılındı. Sevr Antlaşması’nı imzalayanlar ise TBMM tarafından vatan haini ilan edilmiştir.

İleride Sevr Antlaşması yerine Lozan Barış Antlaşması imzalanacaktır.

GEÇERLİLİĞİ OLMAYAN ANTLAŞMA: SEVR ANTLAŞMASI yazısı ilk önce KlosLog üzerinde ortaya çıktı.

SANAYİ DEVRİMİ HANGİ ÜLKEDE BAŞLADI ?

Sanayi devrimi 1750 yılında İngiltere’de başladı. Bükme ve dokuma makineleri, imalat yapılan yerlerde insan gücünden daha fazla kullanılmaya başlandı. Dokumacılıkta makineleşme gelişti ve İngiltere düşük fiyatlarla pamuklu kumaş üretmeye başladı. İngiltere’de bol olan değerli toprakaltı serveti, erken bir dönemde değerlendirildiği için kömür işletmeleri bu ülkenin sanayi devriminde öncü olmasını sağladı. Bu süre zarfında İngiltere dünyanın en zengin ülkelerinden biri idi.

SANAYİ DEVRİMİ TARİHİ

Makineleşme gelişiyordu ve daha fazla makine için demir ve kömür gerekiyordu. Bunun  için maden kömürü çıkarılıp işlenmeye başlandı. Böylece maden sanayisi gelişti. Aynı zamanda buhar makinesi de kendini kabul ettirmeye başladı. Buhar makinesinin en önemli kullanım alanlarından biri demiryolları idi. Malların hızlı taşınmasını sağlayan demir yolu yapımı sanayinin gelişmesinin temel koşullarından biri idi. Böylece her şey eskisinden daha hızlı olmaya başladı. Üretim arttı ve ulaşım araçları gelişti. Özel makinelerin gelişmesiyle gübre kullanımı arttırıldı ve böylece tarım gelişti. Tarımın gelişmesi ile açlık ve kıtlık azaldı.

SANAYİ DEVRİMİ VE TOPLUM

Endüstri devrimi ile artık tarım makineleri gelişmişti ve toprak daha az el emeği ile işleniyordu. Köylü nüfusu artıyor, iş gücüne duyulan talep ise azalıyordu. Köylüler işsiz kalıyor, fabrikaların gün geçtikçe çoğaldığı şehirlere göç ediyorlardı. Artık işçilikte yeni dönem başlamıştı. Düşük ücretler, yüksek çalışma saatleri, kötü yaşam şartları… Günde 14 saat çalışan maden işçileri gerekli malzemeleri yetiştirmek için ölesiye çalışmak zorundalardı. Köylüler ve işçiler için hayat daha da zor olurken, zenginler daha da zengin oldu. Kazançları ile yeni işletmeler açıp güçlerini ve paralarını daha da arttırıyorlardı.

Sanayileşme, toplumsal eşitsizliği iyice arttırmaya başlamıştı. Bu durum alt tabakada bulunan halkın memnuniyetsizliğinin artmasına sebep oldu. Ayaklanmalar, grevler başladı.

SANAYİ DEVRİMİ GELİŞİMİ

Endüstri devrimi diğer bir adıyla sanayi devrimi dört aşamadan oluşmaktaydı. Birinci sanayi devrimi aşaması 18. yüzyılın ortalarında İngiltere’de buhar gücünün icat edilmesi ile ortaya çıkmıştır. Burjuva sınıfı ve işçi sınıfı kavramları ortaya birinci sanayi devrimi aşamasında ortaya çıkmıştır.

İkinci sanayi devrimi aşaması 19. yüzyılın sonlarına doğru başlamıştır. Bu aşamada sanayi makineleri gelişme göstermiştir, icatlar artmış ve teknoloji gelişmiştir. Böylece seri üretim başlamıştır. Almanya ve ABD’nin sanayinin gelişimine etkisi olan icatları yapmış olması onları dünya liderliğine getirmiştir.

Dijital devrimde denilen üçüncü sanayi devrimi (3.0) aşaması dijitalin gelişmesi ile yaşandı. Bilgi teknolojileri gelişti, akıllı robotlar ortaya çıkmaya başladı.

4.0 olarak da adlandırılan dördüncü sanayi devrimi akıllı üretim çağının başladığı aşamadır. Üretimi robotların devralmaya başlamış, insanın fiziki gücü yerini yavaş yavaş beyin gücüne bırakmaya başlamıştır. Yapay zekalar, robotlar gelişmiştir.

VE MAKİNELER GELİŞTİ: SANAYİ DEVRİMİ yazısı ilk önce KlosLog üzerinde ortaya çıktı.

OSMANLI DEVLETİ TIMAR SİSTEMİ

Osmanlı Devleti‘nde  fetihler sonucunda alınan  ve mülkiyetin direk devlete ait olduğu ‘’ miri topraklar ‘’ adında arazileri bulunmaktaydı. Yöneticilerin sadece tasarruf hakkına sahip olduğu bu topraklar , gelirlerinin dağıtımına göre bölümlere ayrılırdı. Bu bölümlerden biri de dirlik topraklarıydı. Dirlik topları has ,zeamet ve tımar olmak üzere üçe ayrılmaktaydı.

Tımar ; 3.000 – 20.000 akçe arasında geliri olan dirlik türüdür. Dağıtımı ise üç şekilde idi:

      Eşkinci Tımarı : Savaşlarda yararlı olan askerlere verilirdi.

      Mustahfız Tımarı : Kale muhafızlarına , imamlara , müezzinlere ve hatiplere verilirdi.

      Hizmet Tımarı : Saray görevlilerine verilirdi.

TIMAR SİSTEMİ VE İKTA SİSTEMİ

Osmanlı tımar sistemi , asker ve memurlara geçim , hizmet veya masrafları karşılığında belirli bölgelerin vergilerinin tahsis edilmesi anlamına gelir. Bu sistemin Selçuklu Devleti ‘nde karşılığı ikta sistemidir. Bu sistemler birbirleriyle neredeyse aynıdır. Selçuklu ikta sistemi ; meliklere , emirlere ve komutanlara yaptıkları görevlerin karşılığında tahsis edilen topraklar ve bu toprakların vergi gelirleri karşılığında devlete atlı asker yetiştirilmesi sistemidir.

Tımar sistemi veya ikta sistemi denilen bu sistem Osmanlı Devleti ve Selçuklu Devleti dışında Karahanlılar , İlhanlılar ve Gazneliler tarafından da kullanılmıştır.

 Osmanlı tımar sistemi özellikleri ile Selçuklu ikta sistemi aynıdır. İkta Sistemi ve Tımar Sistemi özellikleri maddeler halinde aşağı bulunmaktadır.

İkta Sistemi ve Tımar Sistemi Özellikleri Nelerdir ?

• Tımar toprakları devlet mülküdür. Vakfedilemez , satılamaz ve bağışlanamazdı.
• Sistem merkezde değil taşrada uygulanırdı.
• İkta / tımar alan kişiye sipahi , sipahinin beslediği atlı askerlere cebelü
• İkta alan devlet görevlisi ayrıca devletten maaş almazdı. Vergi gelirleriyle kendi geçimini sağlar ve atlı askerlerini beslerdi.
• Reaya ve sipahi birbirlerine karşı sorumluluklara sahipti, Köyde oturan sipahiler ( tımar sahipleri ) , tımar sisteminin sürekliliğinden ve reayanın (halkın , ikta sahibi olduğu topraklarda yaşayan köylülerin ) toprağında güvenle çalışmasından sorumluydu. Köylüler ise , sipahinin ambarında olan mahsulleri bir günlük mesafeye kadar olan pazarlara taşımaktan , çayırını biçmekten ve bunun gibi işleri yapmaktan sorumluydu.
• Sipahiler , köylüler üzerinde egemenliğe sahip değildi. Suç teşkil eden bir durumda kadı , ceza verme yetkisine sahipti. Ayrıca sipahi kuralları ihlal ederse tımarı elinden alınırdı.
• Tımar sisteminde , köylülere verilen toprağa çift denirdi. Köylüler topraklar karşılığında vergi öderdi ve vergiyi toplamak sipahinin sorumluluğundaydı.
• Toprak sipahinin veya köylünün elinden keyfi olarak alınamaz ve köylü toprağı (reaya) toprağı keyfi olarak terk edemezdi.
• Toprağı bırakıp kaçan köylüyü sipahi , kadı emri gereğince on beş yıl içinde toprağa dönmeye zorlayabilirdi.
• Köylü , toprağını bir başkasına devredebilir idi. Bu durumda sipahi , tapuyu toprağın yeni sahibine verirdi.

OSMANLI EKONOMİSİNİN TEMEL TAŞLARINDAN: TIMAR SİSTEMİ yazısı ilk önce KlosLog üzerinde ortaya çıktı.